Zniknęły 3 miliony mieszkańców. Dramatyczne oblicze kryzysu demograficznego w Japonii

To, co jeszcze kilkanaście lat temu było jedynie prognozą socjologów, dziś staje się twardą i bezlitosną rzeczywistością. Japonia, trzecia największa gospodarka świata i symbol technologicznego postępu, kurczy się w zastraszającym tempie. Z najnowszych raportów demograficznych wynika, że populacja Kraju Kwitnącej Wiśni zmniejszyła się o kolejne 3 miliony mieszkańców. Skala tego zjawiska, szeroko komentowana przez globalne agencje prasowe i polskie stacje informacyjne (w tym m.in. TVP), stanowi bezprecedensowe wyzwanie dla rządu w Tokio i swoistą przestrogę dla reszty rozwiniętego świata.

Liczby, które biją na alarm

Spadek liczby ludności o 3 miliony osób w zaledwie kilka lat to wynik, który wstrząsnął japońską administracją. To tak, jakby z mapy kraju nagle zniknęło miasto wielkości Osaki lub terytorium odpowiadające populacji całej Litwy.

Obecnie Japonia notuje drastyczną przewagę liczby zgonów nad liczbą urodzeń. Wskaźnik dzietności od lat utrzymuje się znacznie poniżej poziomu zastępowalności pokoleń (który wynosi 2,1). Społeczeństwo starzeje się w najszybszym tempie na świecie – odsetek osób powyżej 65. roku życia bije kolejne, historyczne rekordy, podczas gdy baza ludzi w wieku produkcyjnym dramatycznie topnieje.

Dlaczego Japończycy nie chcą mieć dzieci?

Przyczyny tak głębokiego załamania demograficznego są wielowymiarowe i głęboko zakorzenione w specyfice tamtejszej kultury oraz gospodarki. Do najważniejszych czynników należą:

• Mordercza kultura pracy: Zjawisko długich nadgodzin i całkowitego oddania korporacji sprawia, że młodym Japończykom brakuje czasu i energii na budowanie relacji, zakładanie rodzin i wychowywanie dzieci.
• Ogromne koszty życia: Utrzymanie, a przede wszystkim wyedukowanie dziecka w Japonii pochłania gigantyczne środki. Wielu młodych dorosłych boryka się z brakiem stabilności zatrudnienia, co skutecznie zniechęca ich do podejmowania wieloletnich zobowiązań finansowych.
• Zmiana modelu życia: Rośnie odsetek osób świadomie wybierających życie w pojedynkę. Zmienia się również rola kobiet, które coraz częściej stawiają na rozwój kariery zawodowej, odrzucając tradycyjny, patriarchalny model rodziny.

Puste domy i braki na rynku pracy, czyli skutki kryzysu

Zjawisko wyludniania niesie ze sobą katastrofalne skutki dla państwa i lokalnej gospodarki. Jednym z najbardziej widocznych symptomów kryzysu są tzw. akiya – porzucone, opustoszałe domy, których liczba w całej Japonii szacowana jest już na miliony. Zjawisko to dotyka w szczególności prowincji, z których młodzi ludzie uciekają do wielkich aglomeracji, takich jak Tokio.

Dla gospodarki oznacza to drastyczny brak rąk do pracy. Sektory takie jak budownictwo, opieka medyczna, transport czy rolnictwo cierpią na gigantyczne niedobory kadrowe. Jednocześnie, kurcząca się baza podatników musi utrzymać rosnącą rzeszę emerytów, co stanowi tykającą bombę dla systemu opieki społecznej i funduszy emerytalnych.

Reakcja rządu: Czy da się odwrócić ten trend?

Japoński rząd od lat podejmuje próby ratowania sytuacji, przeznaczając rekordowe pakiety finansowe na politykę prorodzinną. Wdrażane są programy dofinansowań do edukacji, rozbudowywana jest sieć żłobków, a władze promują zmianę kultury pracy, zachęcając do brania urlopów tacierzyńskich i skracania godzin spędzanych w biurze.

Dodatkowo, Tokio powoli i ostrożnie łagodzi bardzo surowe dotąd przepisy imigracyjne, aby ratować rynek pracy wykwalifikowanymi pracownikami z zagranicy. Eksperci pozostają jednak sceptyczni – podkreślają, że działania te są spóźnione, a proces depopulacji Japonii można w obecnej fazie jedynie spowolnić, ale nie całkowicie odwrócić.

Photo by Su San Lee on Unsplash