L4 pod lupą kontrolerów. ZUS podał, za co najczęściej cofa zasiłki chorobowe

Zakład Ubezpieczeń Społecznych konsekwentnie uszczelnia system i wzmaga kontrole przebywania na zwolnieniach lekarskich. Dzięki cyfryzacji i systemowi e-ZLA kontrolerzy trafiają do ubezpieczonych szybciej niż kiedykolwiek wcześniej. Najnowsze raporty ZUS pokazują, że w wyniku weryfikacji prawidłowości orzekania i wykorzystywania L4 do budżetu państwa wracają miliony złotych. Za co najczęściej pracownicy tracą prawo do świadczeń chorobowych i jakie błędy popełniają najczęściej?

Dwa rodzaje kontroli ZUS – na czym polegają?

Wiele osób nie zdaje sobie sprawy, że ZUS prowadzi dwa całkowicie niezależne typy weryfikacji zwolnień lekarskich:

1. Kontrola prawidłowości orzekania o niezdolności do pracy: Przeprowadzana jest przez lekarzy orzeczników ZUS. Wytypowany pacjent otrzymuje wezwanie na badanie. Lekarz sprawdza, czy stan zdrowia faktycznie uniemożliwia wykonywanie obowiązków zawodowych. Jeśli uzna, że pacjent jest już zdrowy, skraca L4, a prawo do zasiłku wygasa od następnego dnia.
2. Kontrola prawidłowości wykorzystywania zwolnienia lekarskiego: Przeprowadzają ją kontrolerzy ZUS (oraz pracodawcy zatrudniający powyżej 20 pracowników). Polega ona na sprawdzeniu, czy pracownik w czasie L4 nie wykonuje pracy zarobkowej lub nie wykorzystuje wolnego w sposób niezgodny z jego celem (np. nie remontuje mieszkania ani nie przebywa na wczasach).

Top 4 powody odebrania zasiłku chorobowego

Z opublikowanych przez ZUS danych i sprawozdań wynika jasny obraz najczęstszych naruszeń. Wśród głównych przyczyn cofnięcia prawa do świadczenia chorobowego dominują cztery przewinienia:

• 1. Wykonywanie innej pracy zarobkowej: To bezwzględny lider zestawienia. Niewywiązanie się z zasad dotyczy osób, które przebywając na L4 u jednego pracodawcy, świadczą pracę w drugiej firmie, wykonują zlecenia w ramach własnej działalności gospodarczej lub dorabiają „na czarno”.
• 2. Prace remontowo-budowlane i wokół domu: Kontrolerzy zastają pracowników malujących ściany, układających kostkę brukową czy pracujących w ogrodzie. Każda czynność fizyczna, która opóźnia powrót do zdrowia, jest traktowana jako złamanie zasad L4.
• 3. Wyjazdy wypoczynkowe i udział w imprezach: ZUS cofa zasiłki osobom, które w czasie L4 wyjeżdżają na wakacje, uczestniczą w weselach, zawodach sportowych czy imprezach masowych (często dowodem stają się wpisy samych ubezpieczonych w mediach społecznościowych).
• 4. Brak ubezpieczonego pod wskazanym adresem i nieaktualne dane w e-ZLA: Pracownik ma obowiązek podać lekarzowi aktualny adres pobytu w trakcie L4 (jeśli różni się od adresu zameldowania). Nieobecność podczas kontroli bez uzasadnionego powodu (np. wizyta u lekarza lub w aptece) stanowi podstawę do wstrzymania wypłaty zasiłku.

Kod „1” i Kod „2” na L4 – co oznaczają w praktyce?

To, co wolno robić na zwolnieniu lekarskim, w dużej mierze zależy od adnotacji umieszczonej przez lekarza w systemie e-ZLA.

Adnotacja na L4	Znaczenie wytycznych	Co wolno, a czego NIE wolno pracownikowi?
Kod 1: „Chory powinien leżeć”	Stan zdrowia wymaga bezwzględnego odpoczynku w łóżku.	WOLNO: wyjść wyłącznie do lekarza lub apteki. NIE WOLNO: wychodzić na zakupy spożywcze, spacery, wyjeżdżać.
Kod 2: „Chory może chodzić”	Pacjent nie musi leżeć, ale jest niezdolny do pracy.	WOLNO: zrobić podstawowe zakupy, udać się do lekarza, na zabiegi lub krótki spacer rekreacyjny. NIE WOLNO: wykonywać prac domowych/remontowych, wyjeżdżać na wczasy, pracować.

Jakie konsekwencje grożą za niewłaściwe wykorzystanie L4?

Naruszenie zasad przebywania na zwolnieniu lekarskim niesie za sobą surowe konsekwencje finansowe i dyscyplinarne:

1. Utrata zasiłku za cały okres: W przypadku wykrycia nieprawidłowości ubezpieczony traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres danego zwolnienia lekarskiego (a nie tylko od dnia kontroli).
2. Konieczność zwrotu pobranych środków: Jeśli ZUS zdążył już wypłacić pieniądze, wydaje decyzję nakazującą ich zwrot wraz z odsetkami ustawowymi.
3. Zwolnienie dyscyplinarne: Dla pracodawcy nadużycie L4 i wykonywanie w tym czasie innej pracy stanowi ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych. Jest to bezpośrednia podstawa do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika (art. 52 Kodeksu Pracy).

„Zwolnienie lekarskie ma tylko jeden cel: szybszy powrót pracownika do zdrowia i pełnej sprawności zawodowej. Każda aktywność, która ten proces opóźnia – a tym bardziej świadczenie innej pracy – jest bezpośrednim naruszeniem przepisów. Warto pamiętać, że podanie lekarzowi prawidłowego adresu pobytu na L4 to nie dobra wola, ale ustawowy obowiązek pracownika” – przypominają eksperci ds. prawa pracy.

Jeśli musisz zmienić miejsce pobytu w trakcie trwania L4 (np. udajesz się na opiekę do rodziny), masz obowiązek poinformować o tym ZUS oraz pracodawcę w ciągu 3 dni od zaistnienia tej zmiany.

Photo by Kelly Sikkema on Unsplash